یادداشتی خواهر بسیجی طاهره خاکسار و بردار بسیجی سعیدی

مفهوم بزهکار

در بررسی و قضاوت نسبت به یک عمل مجرمانه ،انسان نه فقط به دلیل نتایج عمل مادی خویش ،بلکه با توجه به حالت ذهنی در مرحله ارتکاب عمل مجرمانه مورد توجه قرار گرفت

در بینش نظامهای حقوقی کهن بزهکار همواره در آینه افعال خویش شناخته می شود . در بینش قانونگذاری ما مفهوم بزهکار با مفهوم بزه پیوند نزدیک دارد . بزهکار یا مجرم در نظام کیفری ما کسی است که فعلی مغایر با اوامر و نواهی قانونگذار مرتکب شود . و چون برای تحقق جرم علاوه بر عنصر مادی محتاج به وجود عنصر دیگری یعنی عنصر روانی است ، جرم از نظر قانونی هنگامی رخ داده است که افعال مادی تشکیل دهنده آن ( عنصر مادی ) از موجودی واجد ادراک و اختیار ( عنصر روانی ) صادر شده باشد پس باید در این گفتار وضع بزهکار و نسبت او را یک بار با عنصر روانی و بار دیگر با عنصر مادی بسنجیم .

اندیشه مجرمانه

بررسی تاریخی و تحولات حقوقی جزا در جوامع اروپایی مؤید آن است که در حقوق جزایی قدیم ، تعداد جرایم نسبت به امروز ، بسیار محدود و اغلب کلی و گسترده بود . تا قرن دوازدهم اصولاً به عنصر روانی ( معنوی ) در ارتکاب جرم توجهی نمی شد . بعدها با گسترش اجتماعات و توسعه روابط انسانی و متحول شدن حقوق جزا ، تدریجاً جرایمی که به عنوان جرم تلقی می شد ، گسترش یافت . در اواخر قرن دوازدهم ،دراین مهم که نتیجه آن عمدتاً توجه به عنصر مادی و نتایج عمل بود ،تحول چشم گیری رخ داد و از این پس ، انسان به عنوان عامل اخلاقی مسؤول به حساب آمد .

بنابراین ، در بررسی و قضاوت نسبت به یک عمل مجرمانه ،انسان نه فقط به دلیل نتایج عمل مادی خویش ،بلکه با توجه به حالت ذهنی در مرحله ارتکاب عمل مجرمانه مورد توجه قرار گرفت . با پیدایش مکاتب نوین و تشریح و تبیین نظریات جدید درحقوق جزا ، امروزه برخلاف گذشته ، تنها تحقق عمل مجرمانه نیست که مورد توجه قرار می گیرد ، بلکه حقوق جزا با توجه به برخی از اهداف خود مانند حفظ نظم عمومی و پیش گیری از وقوع جرم ، خود را موظف به عکس العمل نسبت به اقدامات مجرمانه ناقص و حتی بی نتیجه می داند . در این جاست که وجود یا فقدان اندیشه مجرمانه ، در تحلیل و بررسی هریک از مراحل مختلف جرم دارای نقشی برجسته است . حقوق جزایی اسلام ، اصل قانونی مجرم و مجازات و شخصی بودن کیفرها را تبیین و مسؤولیت جزایی را ویژه انسان مکلف ( بالغ ، عاقل و مختار ) قرار داده و کودک و دیوانه و هر انسان مسلوب الاختیار و فاقد قصد واختیار را عاری از مسؤولیت جزایی شناخته است کسی که قصد ارتکاب جرمی را دارد ، از لحظه اندیشه ارتکاب جرم در ذهن تا تحقق فعل مجرمانه در خارج ، مراحلی را طی می کند که از نظر حقوق دانان پیشین ، اصطلاحاً « راه جرم » و از دیدگاه علمای کنونی حقوق جزا ، مراحل مختلف عمل مجرمانه نامیده می شود . این مراحل را برخی از حقوق دانان ، چهار مرحله ذکر کرده اند : ۱. اندیشه مجرمانه یا قصد ارتکاب جرم ؛ ۲. انجام عملیات مقدماتی ؛۳. شروع به اجرا ؛ ۴. انجام کامل جرم . امروزه حقوق جزای بیش تر کشورهای دنیا برخلاف گذشته، صرفاً در قبال ارتکاب و تحقق عمل مجرمانه عکس العمل نشان می دهد ، بلکه نسبت به شروع ارتکاب جرم یا اقدامات مجرمانه بی نتیجه ( جرم عقیم و جرم محال ) به علت این که اعمال مذکور ، برخلاف نظم عمومی جامعه و یا بیانگر حالت ارتکاب جرم است ، درصدد مجازات متناسب برآمده است.

 

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهند شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی نوشته شوند و یا غیر مرتبط با موضوع باشند منتشر نخواهند شد.